کودکان؛قربانیان خاموش خشونت پنهان/ زخم‌های خانگی در سایه بی‌توجهی

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، هر ساله چهارم ژوئن (15 خرداد) در تقویم جهانی به عنوان «روز بین‌المللی کودکان قربانی خشونت» گرامی داشته می‌شود؛ روزی که یادآور یکی از تلخ‌ترین واقعیت‌های جهان امروز است؛ اینکه میلیون‌ها کودک در خانه، مدرسه، خیابان و حتی فضای مجازی قربانی انواع خشونت‌هایی می‌شوند که گاه دیده نمی‌شوند و گاه آن‌قدر عادی‌سازی شده‌اند که دیگر خشونت به شمار نمی‌آیند.

خشونت علیه کودکان تنها به کبودی‌های روی دست و صورت محدود نمی‌شود. بسیاری از آسیب‌ها در سکوت اتفاق می‌افتند؛ در کلماتی که عزت نفس کودک را نشانه می‌گیرند، در بی‌توجهی به نیازهای عاطفی او، در محرومیت از آموزش، یا در خانه‌ای که هر روز صحنه دعوا و تنش میان والدین است.

به اعتقاد کارشناسان حوزه آسیب‌های اجتماعی جامعه هنوز تعریف جامعی از خشونت علیه کودکان ندارد و همین موضوع باعث می‌شود بخش بزرگی از آسیب‌ها نادیده گرفته شود.

در همین رابطه سلمان حسینی، رئیس مرکز فوریت‌های اجتماعی، پیشگیری از آسیب‌ها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور، در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم با اشاره به ابعاد مختلف خشونت می‌گوید: خشونت تنها به رفتارهای فیزیکی محدود نمی‌شود و اشکال مختلفی از خشونت روانی، عاطفی، کلامی، اقتصادی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.

وی با تأکید بر اینکه کودکان از آسیب‌پذیرترین گروه‌های اجتماعی در برابر خشونت هستند، اظهار می‌کند: یکی از مهم‌ترین حقوق هر کودک حفظ منزلت و کرامت اوست. هرگونه رفتاری که این منزلت را مخدوش کند، از تحقیر و سرزنش گرفته تا محرومیت از فرصت‌های آموزشی و رشدی، می‌تواند نوعی خشونت علیه کودک تلقی شود.

خشونت؛ فراتر از تنبیه بدنی

نرگس اصفهانی، روانشناس کودک و نوجوان، در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم با اشاره به تصور رایج جامعه درباره کودک‌آزاری می‌گوید: بسیاری از افراد خشونت علیه کودک را فقط در تنبیه بدنی می‌بینند؛ در حالی که خشونت دو بعد اصلی جسمی و روانی دارد.

وی ادامه می‌دهد: خشونت روانی طیف گسترده‌ای از رفتارها را شامل می‌شود؛ از تحقیر، تمسخر، سرزنش و کوچک شمردن کودک گرفته تا استفاده از جملاتی که اعتماد به نفس او را تخریب می‌کند.

به گفته این روانشناس، غفلت و بی‌توجهی نیز یکی از مهم‌ترین اشکال خشونت علیه کودکان است؛ «زمانی که نیازهای مادی کودک مانند تغذیه، خواب و مراقبت‌های لازم یا نیازهای عاطفی او مانند محبت، امنیت روانی و توجه کافی تأمین نمی‌شود، در واقع نوعی خشونت در حال وقوع است.»

وقتی کودک میانجی دعوای بزرگ‌ترها می‌شود

شکل دیگری از خشونت که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، درگیر کردن کودکان در اختلافات خانوادگی است.

اصفهانی در این باره توضیح می‌دهد: در بسیاری از خانواده‌های دارای تعارض شدید یا خانواده‌های طلاق، کودک ناخواسته به واسطه ارتباطی میان پدر و مادر تبدیل می‌شود؛ برای مثال از او خواسته می‌شود پیام‌های مالی یا اختلافات والدین را منتقل کند. این وضعیت فشار روانی سنگینی بر کودک وارد می‌کند و او را در جایگاهی قرار می‌دهد که متناسب با سن و توانایی‌هایش نیست.

خانه ناامن؛ آغاز اضطراب‌های ماندگار

کارشناسان معتقدند حتی اگر کودکی مستقیماً مورد ضرب و جرح قرار نگیرد، صرف مشاهده خشونت میان والدین می‌تواند آثار عمیقی بر سلامت روان او بر جای بگذارد.

اصفهانی می‌گوید: خانه و والدین مهم‌ترین پایگاه امن کودک هستند. زمانی که این پایگاه امن به محیطی پر از تنش، فریاد و خشونت تبدیل می‌شود، کودک احساس امنیت خود را از دست می‌دهد و در معرض اضطراب مزمن قرار می‌گیرد.

وی ادامه می‌دهد: کودکانی که به طور مداوم شاهد خشونت خانگی هستند، بیشتر در معرض افسردگی، اضطراب، کاهش عزت نفس و مشکلات ارتباطی قرار دارند. این آسیب‌ها گاهی به شکل نشانه‌های جسمی و رفتاری مانند پرخاشگری، ناخن جویدن، شب‌ادراری، دندان‌قروچه و افت عملکرد تحصیلی بروز می‌کند.

این روانشناس هشدار می‌دهد که ناامنی مستمر در محیط خانواده می‌تواند الگوهای دلبستگی کودک را نیز تحت تأثیر قرار دهد و روابط عاطفی و اجتماعی او را تا سال‌ها تحت الشعاع قرار دهد.

اورژانس اجتماعی؛ خطی برای نجات کودکان

در بسیاری از موارد، کودک قربانی توان دفاع از خود را ندارد و اینجاست که نقش جامعه و نهادهای حمایتی اهمیت پیدا می‌کند.

رئیس مرکز فوریت‌های اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به خدمات اورژانس اجتماعی می‌گوید: این برنامه از سه بخش اصلی شامل مراکز اورژانس اجتماعی، خط تلفن 123 و تیم‌های خدمات سیار تشکیل شده و خدمات آن به صورت تخصصی، فوری و در دسترس ارائه می‌شود.

به گفته حسینی، کودکان آزار دیده یکی از مهم‌ترین گروه‌های هدف اورژانس اجتماعی هستند و تمامی گزارش‌های مرتبط با کودک‌آزاری به صورت تخصصی بررسی و در صورت نیاز مداخلات لازم انجام می‌شود.

وی تأکید می‌کند: هر شهروندی که با موارد کودک‌آزاری مواجه شود یا نسبت به آن ظن معقول داشته باشد، می‌تواند از طریق شماره 123 موضوع را گزارش کند تا کارشناسان مداخله لازم را انجام دهند.

کودک‌آزاری فقط کتک زدن نیست

حسینی با اشاره به مصادیق مختلف خشونت علیه کودکان می‌گوید: غفلت و بی‌توجهی نسبت به کودک یکی از مهم‌ترین اشکال خشونت است. همچنین خشونت‌های جسمی و حتی محروم کردن کودک از خدمات آموزشی نیز از مصادیق کودک‌آزاری محسوب می‌شود.

وی معتقد است آمارهای ثبت‌شده در اورژانس اجتماعی تنها بخشی از واقعیت موجود را نشان می‌دهد و برای دستیابی به تصویری دقیق‌تر از وضعیت کودک‌آزاری در کشور، باید داده‌های دستگاه‌های مختلف از جمله بهزیستی، نیروی انتظامی و پزشکی قانونی به صورت یکپارچه مورد بررسی قرار گیرد.

کودکان؛ قربانیان خاموش خشونت

روز جهانی کودکان قربانی خشونت فرصتی برای یادآوری این واقعیت است که خشونت همیشه با فریاد و ضربه همراه نیست. گاهی یک تحقیر مداوم، یک بی‌توجهی طولانی، یک محرومیت آموزشی یا قرار دادن کودک در میانه جنگ‌های خانوادگی، زخمی عمیق‌تر از یک آسیب جسمی بر روح او بر جای می‌گذارد.

کارشناسان تأکید می‌کنند پیشگیری از خشونت علیه کودکان تنها وظیفه خانواده‌ها نیست؛ بلکه مسئولیتی اجتماعی است که از آموزش والدین آغاز می‌شود، با حساسیت شهروندان نسبت به کودک‌آزاری ادامه پیدا می‌کند و با حمایت نهادهای مسئول و اجرای مؤثر قوانین به نتیجه می‌رسد. کودکانی که امروز در امنیت، احترام و آرامش رشد می‌کنند، سرمایه‌های فردای جامعه خواهند بود.

انتهای پیام/