اختلاف ۵ میلی‌متری که می‌تواند قهرمان جام جهانی را تغییر دهد

غزال زیاری: تا شروع جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ باقی چیزی نمانده و در شرایطی که همه توجه‌ها به ستاره‌های فوتبال و ساق‌های چند صد میلیون دلاری آن‌ها معطوف است، کمتر کسی به یک عامل حیاتی اما نادیده گرفته‌شده توجه می‌کند؛ فاکتوری که سرنوشت ۱۰۴ بازی این تورنمنت را رقم خواهد زد: چمن ورزشگاه‌ها.

دو دانشمند برجسته آمریکایی، دهه‌ها از عمرشان را صرف کرده‌اند تا چمن ورزشگاه‌های میزبان را به بی‌نقص‌ترین شکل ممکن آماده کنند.

درس عبرت از رسوایی کوپا آمریکا ۲۰۲۴

همه چیز از یک صحنه حساس در کوپا آمه‌ریکای ۲۰۲۴ شروع شد. آنخل دی‌ماریا، ستاره آرژانتینی، توپ را از مدافع کانادایی ربود و به سمت دروازه حریف حرکت کرد. در حالی که فقط دروازه‌بان را پیش رویش داشت، توپ به شکل عجیبی روی زمین جفت‌وجور نشد و دروازه‌بان به راحتی ضربه نهایی او را مهار کرد.در پایان بازی، سرمربی آرژانتین و بازیکنان تیم، کیفیت فاجعه‌بار چمن ورزشگاه آتلانتا را عامل اصلی افت عملکرد تیمشان دانستند.

این استادیوم با چمن مصنوعی، معمولاً میزبان بازی‌های فوتبال آمریکایی است و چند روز قبل از شروع آن تورنمنت با چمن طبیعی موقت پوشیده شده بود. بازیکنان شکایت داشتند که توپ مثل تخته پرش روی زمین بالا و پایین می‌پرد و کیفیت زمین را فاجعه توصیف کردند.

حالا و با نزدیک شدن به جام جهانی ۲۰۲۶، سه کشور میزبان یعنی آمریکا، کانادا و مکزیک دنبال جلوگیری از تکرار این آبروریزی بین‌المللی هستند و به همین دلیل، تیمی از متخصصان تراز اول علم چمن‌شناسی را به کار گرفته‌اند.

سال‌ها شکنجه برای رسیدن به فرمول طلایی

در طول هشت سال اخیر، محققان بیش از ۱۷۰ آزمایش مختلف را بر روی انواع گونه‌های گیاهی انجام دادند؛ توپ را روی زمین پرت کردند، با استوک‌های سنگین روی چمن‌ کوبیدند و تیغه‌های چمن را میلی‌متر به میلی‌متر اندازه‌گیری کردند تا به بهترین فرمول ممکن برسند.

پروفسور جان سوروچان از دانشگاه تنسی که توسط فیفا برای نظارت بر رشد، نصب و نگهداری چمن هر ۱۶ ورزشگاه جام‌جهانی استخدام شده، گفت: «فشار کار فوق‌العاده بالاست. بزرگ‌ترین نگرانی من، ۵ ورزشگاهی هستند که سقف گنبدی و بسته دارند؛ چرا که درون استادیوم نور طبیعی در کار نیست،ولی گیاهان برای بقا به نور خورشید نیاز دارند.»

به گفته سوروچان، اختلاف ۵ میلی‌متری در ارتفاع چمن می‌تواند دراینکه زمین مثل چسب مانع حرکت توپ شود یا مثل فرش طبیعی به پاس‌کاری‌های سریع و بازی هیجان‌انگیز کمک کند،تعیین کننده باشد. محققان در آزمایشگاه‌هایشان در تنسی، با دستگاه‌های شلیک توپ و پاهای مکانیکی، میزان ارتجاعی بودن زمین و کشش استوک بازیکنان را سنجیدند تا احتمال کنده شدن تکه‌های چمن و مصدومیت‌ بازیکنان را به حداقل برسانند.

چالش اقلیمی؛ از جهنم مکزیک تا سرمای بوستون

گستردگی جغرافیایی جام‌جهانی ۲۰۲۶ به این معناست که چمن‌ها باید در اقلیم‌های کاملاً متفاوتی دوام بیاورند؛ از گرمای شرجی و مرطوب مکزیکوسیتی و میامی گرفته تا آب‌وهوای خنک تورنتو و بوستون. برای حل این مشکل، دانشمندان سیستم‌های ریشه، روش‌های آبیاری و برنامه‌های نگهداری کاملاً اختصاصی برای هر استادیوم طراحی کردند:

• مناطق گرمسیری: استفاده از چمن برمودا که متراکم‌تر است، سریع‌تر خشک می‌شود و باید کمی کوتاه‌تر چیده شود.
• مناطق سردسیری: استفاده از ترکیبی از بلوگرس کنتاکی و چمن چاودار پایدار.

برای افزایش دوام و یکدستی زمین، الیاف پلاستیکی شبیه چمن مصنوعی در تاروپود این چمن‌های طبیعی، بافته شده تا ساختارش تحت فشار مسابقات تخریب نشود.

از «پدرخوانده چمن» تا نوآوری در استادیوم‌های مسقف

این اولین بار نیست که مهندسی چمن به کمک فیفا می‌آید. ریشه این علم به سال ۱۹۹۲ برمی‌گردد؛ زمانی که فیفا برای جام جهانی ۱۹۹۴ آمریکا، به دنبال کاشت چمن طبیعی داخل استادیوم کاملاً مسقف پونتیاک سیلوردوم بود. در آن زمان، پروفسور تری راجرز از دانشگاه ایالتی میشیگان مسئولیت این پروژه غیرممکن را برعهده گرفت.

تیم راجرز بیرون از استادیوم، چمن را در ۱۹۹۴ سینی شش‌ضلعی مجزا پرورش داده و سپس آن‌ها را مثل پازل به داخل استادیوم منتقل کردند. این اولین بار در تاریخ بود که یک زمین چمن طبیعی روی چمن مصنوعی داخب یک استادیوم گنبدی نصب می‌شد؛ همین دستاورد،لقب «پدرخوانده چمن» را برای راجرز به همراه آورد. جان سوروچان در آن زمان دانشجویی بود که خاک این سینی‌ها را می‌کوبید، اما پس از پایان آن تورنمنت، با دیدن فرسودگی چمن، پایان‌نامه‌اش را وقف راه‌های بهبود رشد چمن در محیط‌های بسته کرد. حالا در سال ۲۰۲۶، فیفا دوباره این استاد و شاگرد قدیمی را کنار هم قرار داده.

تکنولوژی حمل‌ونقل مخفی و نورهای ماوراءبنفش

اکثر چمن‌های این تورنمنت، ۱۰ روز قبل از اولین مسابقه در استادیوم‌ها نصب خواهند شد که این کار استرس شدیدی به گیاه وارد می‌کند. مزرعه بزرگ جو ویلکینز در دنور، مسئول تأمین چمن ورزشگاه‌های دالاس، آتلانتا و هیوستون است. کارکنان این مزرعه برای کاهش شوک جابجایی، بذرها را روی لایه‌های نازک پلاستیکی و در بستر ماسه کاشتند و با انواع قارچ‌کش‌ها، جلبک‌های دریایی و سیلیکا آن‌ها را تقویت کردند.

عملیات برداشت چمن هم یک شاهکار لجستیکی است: کامیون‌ها و ماشین‌آلات کشاورزی مجهز به تیغه‌های عظیمی شبیه به پیتزابرهای غول‌پیکر، چمن را به نوارهای ۱.۲ متری برش می‌دهند. این کار در زمان غروب آفتاب و بعد از خشک شدن چمن انجام می‌شود؛ سپس چمن‌ها رول شده و بار کامیون‌های یخچال‌دار می‌شوند تا در طول مسیر پلاسیده نشوند و صدها کامیون یخچال‌دار میلیون‌ها متر مربع چمن را از مزارع روستایی به استادیوم‌های بزرگ آمریکای شمالی منتقل می‌کنند.

با باز شدن رول‌های چمن در استادیوم‌های مسقف، نور ارغوانی‌رنگی کل زمین را می‌پوشاند. این نور از سیستم‌های پیشرفته چراغ‌های ال‌ای‌دی ساطع که از سقف استادیوم آویزان هستند ساطع می‌شوند و انرژی لازم برای فتوسنتز و رشد چمن را در غیاب نور خورشید تأمین می‌کنند.

به گفته آلن فرگوسن، مدیر ارشد مدیریت زمین‌های فیفا، فیفا بیش از ۵ میلیون دلار صرفاً برای تحقیقات روی چمن این تورنمنت هزینه کرده و سرمایه‌گذاری سنگینی روی جزئیاتی که میلیون‌ها بیننده تلویزیونی متوجه آن نمی‌شوند، اما تعیین‌کننده قهرمان بعدی جهان خواهد بود.

منبع: BBC

۵۸۳۲۱