عبور بورس از شوک جنگ / چگونه بورس همه را غافلگیر کرد؟

ورود نقدینگی تازه رشد پرشتاب شاخص‌ها، رکوردشکنی شاخص هم وزن و بازگشت تقاضا به صنایع بزرگ نشان داد بورس نه تنها از شوک جنگ عبور کرده، بلکه در حال بازتعریف انتظارات فعالان اقتصادی است. اکنون پرسش اصلی این است؛ آیا این صعود پایدار خواهد بود یا بازار در آستانه یک اصلاح جدید قرار دارد؟

بازگشایی برخلاف پیش‌بینی‌ها

پیش از بازگشایی بورس، فضای غالب میان فعالان اقتصادی و حتی برخی نهاد‌های مالی، بدبینانه بود. چند عامل اصلی از نگاه کارشناسان این نگرانی را تشدید می‌کرد؛ تعطیلی طولانی‌مدت بازار، آسیب‌پذیری برخی شرکت‌ها در فضای جنگی و آغاز روند اصلاحی بورس پیش از توقف معاملات.

در چنین شرایطی بسیاری انتظار داشتند نخستین روز بازگشایی با صف‌های فروش سنگین همراه شود. اما بازار رفتاری کاملا معکوس از خود نشان داد. از همان دقایق ابتدایی معاملات سه شنبه، جریان تقاضا در نماد‌های بزرگ و شاخص‌ساز شکل گرفت و به تدریج به کلیت بازار سرایت کرد.

ورود حدود ۲۸۰۰ میلیارد تومان نقدینگی حقیقی در روز‌های ابتدایی، نخستین سیگنال جدی بازگشت اعتماد بود. این جریان پول نشان داد بخشی از سرمایه‌گذاران، افت‌های پیشین را فرصت خرید تلقی کرده‌اند. اما سوال این است که چرا بورس مثبت شد؟ باید گفت بخش مهمی از ریسک جنگ و نااطمینانی سیاسی، پیش از تعطیلی بازار در قیمت‌ها منعکس شده بود. بورس در هفته‌های پایانی فعالیت خود وارد فاز اصلاحی شده و بسیاری از سهم‌ها افت قابل توجهی را تجربه کرده بودند.

یکی از مهم‌ترین دلایل کنترل فضای هیجانی، حضور پررنگ بازیگران حقوقی و حمایت سازمان یافته از نماد‌های شاخص‌ساز بود. بازارساز تلاش کرد با تزریق نقدینگی و مدیریت سمت تقاضا، مانع شکل‌گیری صف‌های فروش شود. این حمایت‌ها نه تنها در شاخص کل بلکه در صنایع بانکی، فلزی، پالایشی و صندوق‌های سهامی نیز قابل مشاهده بود. اما در دوره تعطیلی بازار سرمایه، بازار‌های موازی از جمله طلا، ارز و مسکن بخشی از رشد انتظاری خود را تجربه کردند. در نتیجه بورس با نوعی عقب‌ماندگی قیمتی مواجه و سبب شد بخشی از سرمایه‌ها بار دیگر به سمت سهام حرکت کنند؛ به ویژه در شرایطی که نسبت قیمت به سود بسیاری از شرکت‌ها همچنان در سطوح جذاب قرار دارد.

افزایش انتظارات تورمی پس از جنگ نیز به نفع بورس عمل کرد. تجربه اقتصاد ایران نشان می‌دهد در دوره‌های تورمی، دارایی‌های واقعی از جمله سهام شرکت‌های صادرات محور و دارایی‌محور، مورد توجه قرار می‌گیرند. بازار نیز با همین منطق به استقبال صنایع بزرگ رفت.

رکوردشکنی شاخص‌ها؛ پیام بازار چه بود؟

مهم‌ترین اتفاق معاملات شنبه، جهش تاریخی شاخص هم‌وزن بود؛ شاخصی که بیش از ۳۲ هزار واحد رشد کرد و بزرگ‌ترین افزایش تاریخ خود را ثبت رساند. این اتفاق یک پیام روشن داشت؛ رشد بازار تنها محدود به چند نماد بزرگ نیست و جریان تقاضا به بدنه سهام کوچک و متوسط نیز رسیده است.

هم‌زمان، شاخص کل نیز با رشد بیش از ۷۰ هزار واحدی، کانال ۳.۸ میلیون واحد را پس گرفت؛ کانالی که بازار از اسفند سال گذشته از دست داده بود. عبور ارزش معاملات خرد از مرز ۱۰ همت نیز نشانه دیگری از بازگشت تحرک به بورس محسوب می‌شود.

به نظر می‌رسد بورس در کوتاه‌مدت همچنان از فضای روانی مثبت برخوردار باشد، اما بازار به تدریج وارد فاز تحلیلی‌تر خواهد شد؛ یعنی دیگر صرف بازگشایی و حمایت حقوقی‌ها برای رشد شاخص کافی نیست و عملکرد واقعی شرکت‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در این میان و از نگاه کارشناسان صنایع بانکی، فلزی، پتروشیمی و پالایشی همچنان شانس بیشتری برای جذب نقدینگی دارند. همچنین احتمال افزایش اقبال به سهام کوچک‌تر نیز وجود دارد؛ به ویژه اگر شاخص هم‌وزن بتواند روند صعودی خود را حفظ کند.

با این حال، مهم‌ترین نکته آن است که بورس ایران پس از نزدیک سه ماه تعطیلی، برخلاف انتظار عمومی، نه تنها دچار بحران نشد، بلکه توانست با بازسازی اعتماد سرمایه‌گذاران، تصویری متفاوت از خود ارائه دهد؛ تصویری که اگر با ثبات سیاسی و اقتصادی همراه شود، می‌تواند آغازگر یک دوره جدید برای بازار سرمایه باشد.