چه شرکتهایی در سال ۱۴۰۵ مشمول حسابرسی هستند؟
مقدمه
یکی از سؤالات مهم مدیران مالی، حسابداران و صاحبان کسبوکارها در ابتدای هر سال این است که چه شرکتهایی مشمول حسابرسی هستند؟ این سؤال در سال ۱۴۰۵ اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ زیرا با افزایش نظارتهای مالیاتی، توسعه سامانههای الکترونیکی و افزایش حجم اطلاعات مالی در اختیار سازمان امور مالیاتی، اهمیت شفافیت صورتهای مالی بیش از گذشته شده است.
حسابرسی برای همه شرکتها الزاماً به یک شکل انجام نمیشود و صرفاً بزرگ بودن یک شرکت نیز تنها معیار مشمول شدن نیست. براساس مقررات، برخی اشخاص به دلیل نوع فعالیت خود مشمول حسابرسی هستند و گروه دیگری براساس حجم درآمد یا میزان دارایی در این دسته قرار میگیرند.
در ادامه بررسی میکنیم که چه شرکتهایی در سال ۱۴۰۵ باید موضوع حسابرسی صورتهای مالی را جدیتر دنبال کنند.
مبنای قانونی حسابرسی شرکتها چیست؟
یکی از مهمترین مبانی قانونی در این زمینه ماده ۲۷۲ قانون مالیاتهای مستقیم است.
براساس این ماده، سازمان امور مالیاتی میتواند گروههایی از اشخاص حقیقی و حقوقی را با توجه به نوع یا حجم فعالیت آنها ملزم به ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده کند.
صورتهای مالی این اشخاص باید توسط سازمان حسابرسی یا مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران بررسی شود و گزارش مربوط نیز طبق ضوابط قانونی ارائه شود.
بنابراین اولین نکتهای که هر مدیر مالی باید به آن توجه کند این است که مشمول بودن حسابرسی صرفاً بر اساس عنوان «شرکت» تعیین نمیشود؛ بلکه نوع فعالیت، ساختار حقوقی، میزان درآمد و حجم داراییها نیز اهمیت دارد.
شرکتهایی که براساس نوع فعالیت مشمول حسابرسی هستند
برخی شرکتها و مؤسسات بدون توجه به میزان فروش یا ارزش داراییهایشان، به دلیل نوع یا ساختار فعالیت در گروههای مشمول قرار میگیرند.
یکی از مهمترین گروهها، شرکتهای سهامی عام و شرکتهای تابعه و وابسته به آنها هستند.
شرکتهای سهامی عام به دلیل تعداد سهامداران، حجم فعالیت و اهمیت اطلاعات مالی برای سرمایهگذاران، نیاز بیشتری به شفافیت مالی دارند. به همین دلیل حسابرسی مستقل صورتهای مالی در این شرکتها نقش مهمی ایفا میکند.
گروه دیگر، شرکتهای سرمایهگذاری یا هلدینگها و شرکتهای تابعه و وابسته به آنها هستند.
ساختار مالی این شرکتها معمولاً پیچیدهتر است و ممکن است چندین شرکت زیرمجموعه، سرمایهگذاری مختلف و حجم قابل توجهی از داراییها در آنها وجود داشته باشد. حسابرسی میتواند به شفافتر شدن وضعیت این مجموعهها کمک کند.
مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکتها، سازمانها و مؤسسات تابعه و وابسته به آنها نیز از دیگر گروههایی هستند که باید الزامات حسابرسی مربوط به خود را مورد توجه قرار دهند.
همچنین شعب و دفاتر نمایندگی شرکتهای خارجی که طبق مقررات در ایران ثبت شدهاند نیز در گروه اشخاصی قرار میگیرند که موضوع حسابرسی برای آنها اهمیت قانونی دارد.
شرکتهای مشمول حسابرسی براساس میزان درآمد و دارایی
بخش مهمتر برای بسیاری از شرکتهای خصوصی، معیار «حجم فعالیت» است.
براساس اطلاعات منتشرشده در مطلب «چه شرکتهایی در سال ۱۴۰۴ مشمول حسابرسی هستند؟» در سایت یاس سیستم، اشخاص حقیقی و حقوقی مشخصی در صورت عبور از حدود تعیینشده درآمد یا دارایی، مشمول الزامات مربوط به ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده میشوند.
این گروه میتواند شامل شرکتهای سهامی خاص، سایر شرکتهای تجاری، مؤسسات انتفاعی غیرتجاری، شرکتها و مؤسسات تعاونی، اتحادیههای آنها و همچنین اشخاص حقیقی مکلف به نگهداری دفاتر قانونی باشد.
طبق حدود مطرحشده در این منبع، اگر براساس آخرین اظهارنامه تسلیمی:
جمع کل ناخالص درآمد شخص بیش از ۳۰۰ میلیارد ریال باشد
یا
جمع داراییهای او بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال باشد،
موضوع مشمول بودن حسابرسی باید مورد بررسی قرار گیرد.
به زبان سادهتر، ۳۰۰ میلیارد ریال برابر با ۳۰ میلیارد تومان و ۵۰۰ میلیارد ریال برابر با ۵۰ میلیارد تومان است.
نکته مهم این است که برای بررسی این حدود، نباید فقط سود شرکت را در نظر گرفت. در معیار درآمد، صحبت از جمع درآمد ناخالص یا فروش و خدمات است و در معیار دارایی نیز جمع داراییهای صورت وضعیت مالی مورد توجه قرار میگیرد.
بنابراین ممکن است شرکتی سود بسیار بالایی نداشته باشد، اما به دلیل حجم درآمد یا دارایی، همچنان مشمول حسابرسی شود.
اگر فقط یکی از دو شرط برقرار باشد چه میشود؟
یکی از اشتباهات رایج این است که برخی مدیران تصور میکنند هم فروش و هم دارایی باید از حدود مشخصشده عبور کنند تا شرکت مشمول شود.
در حالی که در این معیار، وجود هر یک از شرایط میتواند اهمیت داشته باشد.
برای مثال فرض کنیم درآمد ناخالص یک شرکت ۳۵ میلیارد تومان و مجموع داراییهای آن ۴۰ میلیارد تومان باشد.
اگر معیار درآمد از حد تعیینشده عبور کرده باشد، پایینتر بودن دارایی لزوماً به معنای خارج شدن شرکت از دامنه مشمولان نیست.
برعکس، ممکن است شرکتی درآمد کمتری داشته باشد اما ارزش داراییهای آن از حد مقرر بالاتر باشد.
به همین دلیل بهتر است مدیر مالی در پایان هر دوره، هر دو شاخص را کنترل کند.
مهلت ارائه گزارش حسابرسی را فراموش نکنید
تشخیص مشمول بودن تنها مرحله اول است.
اشخاص مشمول باید صورتهای مالی حسابرسیشده خود را توسط مرجع حسابرسی واجد صلاحیت تهیه و در مهلت مقرر ارائه کنند.
طبق ماده ۲۷۲، صورتهای مالی حسابرسیشده باید همراه اظهارنامه مالیاتی یا حداکثر ظرف مدت سه ماه پس از پایان مهلت ارائه اظهارنامه تسلیم شود.
عدم انجام این تکلیف میتواند پیامد مالیاتی داشته باشد و قانون برای عدم ارائه گزارش حسابرسی مشمولان، جریمه پیشبینی کرده است.
به همین دلیل بهتر است شرکتها بررسی وضعیت خود را به روزهای پایانی مهلت اظهارنامه موکول نکنند.
چرا آماده بودن اطلاعات مالی قبل از حسابرسی اهمیت دارد؟
حسابرسی زمانی سادهتر، سریعتر و کمریسکتر انجام میشود که اطلاعات مالی شرکت منظم باشد.
حسابرس ممکن است اطلاعات بخشهایی مانند فروش، خرید، حسابهای دریافتنی و پرداختنی، موجودی کالا، داراییهای ثابت، حقوق و دستمزد، بانک، اسناد دریافتنی و پرداختنی و بهای تمامشده را بررسی کند.
اگر این اطلاعات در چند فایل اکسل پراکنده باشد یا مغایرتهای زیادی بین سیستمهای مختلف وجود داشته باشد، فرآیند حسابرسی دشوارتر خواهد شد.
به همین دلیل استفاده از یک نرم افزار حسابداری یکپارچه برای شرکتهایی که حجم عملیات بالایی دارند اهمیت زیادی پیدا میکند.
ارتباط میان سیستم مالی، انبار، فروش، دریافت و پرداخت، حقوق و دستمزد، اموال و بهای تمامشده باعث میشود اطلاعات مورد نیاز حسابرس ساختار مشخصتری داشته باشد و امکان پیگیری اسناد نیز سادهتر شود.
همچنین با توسعه سامانه مودیان و ثبت الکترونیکی بخش قابل توجهی از اطلاعات فروش، هماهنگی بین اطلاعات حسابداری شرکت، صورتحسابهای الکترونیکی و اظهارنامههای مالیاتی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
آیا همه شرکتها فقط براساس این دو حد نصاب بررسی میشوند؟
خیر.
این موضوع بسیار مهم است که معیارهای درآمد و دارایی تنها بخشی از قواعد مربوط به حسابرسی هستند.
برخی شرکتها براساس ماهیت، ساختار حقوقی یا مقررات اختصاصی خود ممکن است بدون توجه به این حدود، ملزم به انتخاب حسابرس مستقل یا بازرس قانونی باشند.
شرکتهای بورسی و برخی شرکتهای دولتی از نمونههای روشن این موضوع هستند.
بنابراین بهتر است هر شرکت علاوه بر بررسی ماده ۲۷۲ قانون مالیاتهای مستقیم، مقررات اختصاصی مربوط به نوع شرکت و حوزه فعالیت خود را نیز بررسی کند.
جمعبندی
اگر بخواهیم به سؤال «چه شرکتهایی در سال ۱۴۰۵ مشمول حسابرسی هستند؟» پاسخ کوتاهی بدهیم، باید گفت دو عامل اصلی یعنی نوع فعالیت و حجم فعالیت اهمیت دارند.
شرکتهای سهامی عام، هلدینگها و شرکتهای وابسته به آنها، برخی نهادهای عمومی و شعب شرکتهای خارجی از جمله گروههایی هستند که براساس نوع فعالیت باید الزامات حسابرسی را بررسی کنند.
در کنار آنها، سایر شرکتها و اشخاص مشمول نیز باید میزان درآمد ناخالص و دارایی خود را کنترل کنند. طبق حدود اعلامشده در منبع مورد استناد این مطلب، درآمد ناخالص بیش از ۳۰ میلیارد تومان یا دارایی بیش از ۵۰ میلیارد تومان میتواند شرکت را وارد دامنه بررسی الزامات حسابرسی کند.
برای مدیران مالی، بهترین اقدام این است که قبل از پایان سال مالی، وضعیت شرکت از نظر حدود قانونی بررسی شود، اسناد و حسابها تعیین تکلیف شوند و مغایرتهای مالی، انبار، فروش و سامانههای مالیاتی پیش از ورود حسابرس برطرف شوند.
حسابرسی نباید فقط بهعنوان یک الزام قانونی دیده شود؛ یک حسابرسی اصولی میتواند ضعف کنترلهای داخلی، اشتباهات مالی و ریسکهایی را آشکار کند که شاید در فعالیت روزمره شرکت دیده نشوند.
منبع: یاس سیستم، مقاله «چه شرکتهایی در سال ۱۴۰۴ مشمول حسابرسی هستند؟» و ماده ۲۷۲ قانون مالیاتهای مستقیم.
برای شرکتها مهمترین بخش همین حدنصاب درآمد و دارایی است، ولی چون این اعداد ممکن است در بخشنامهها و سالهای مختلف تغییر کنند، بهتر است مدیر مالی صرفاً به عددی که در یک مقاله میبیند اکتفا نکند و آخرین مقررات را هم بررسی کند.
کاملاً درست است. حدنصابها را باید بر اساس مقررات مربوط به همان سال بررسی کرد و اطلاعات سالهای قبل را بدون تطبیق با مقررات جدید مبنای تصمیمگیری قرار نداد. هدف مقاله هم بیشتر توضیح معیارها و نحوه بررسی مشمولیت است.