رایگان شدن مترو و اتوبوس در تهران؛ موافقان و مخالفان چه می گویند؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، پس از آغاز جنگ تحمیلی در اسفند ماه سال گذشته و شرایط خاصی که در پایتخت و بسیاری از شهرهای کشور ایجاد شد، مدیریت شهری تهران در راستای حمایت از شهروندان و تسهیل در رفت‌وآمد اقشار مختلف جامعه تصمیم گرفت استفاده از ناوگان حمل‌ونقل عمومی را به صورت رایگان در اختیار مردم قرار دهد؛ تصمیمی که در آن مقطع زمانی با استقبال شهروندان مواجه شد و بسیاری آن را اقدامی حمایتی و قابل توجه از سوی مدیریت شهری دانستند.

در آن روزها، شرایط خاص اقتصادی و اجتماعی، نگرانی‌های ناشی از جنگ و همچنین اختلالاتی که در برخی خدمات شهری و بانکی ایجاد شده بود، سبب شد رایگان شدن مترو و اتوبوس به عنوان راهکاری موقت برای کاهش فشار بر مردم اجرایی شود و این تصمیم نیز متناسب با شرایط چندین مرتبه تمدید شد.

تردد دائمی رایگان با مترو و اتوبوس؛ موافقان و مخالفان چه می‌گویند؟

با این حال، در حال حاضر و با بازگشت تدریجی شرایط کشور به وضعیت عادی، موضوعی تازه در مدیریت شهری تهران مطرح شده که واکنش‌ها و بحث‌های فراوانی را به دنبال داشته است؛ پیشنهاد رایگان شدن دائمی مترو و اتوبوس در تهران، طرحی که از سوی یکی از اعضای شورای شهر مطرح شد و موافقان و مخالفانی پیدا کرد.

برخی این اقدام را گامی مهم در راستای تحقق عدالت اجتماعی، حمایت از اقشار ضعیف و تشویق مردم به استفاده حداکثری از حمل‌ونقل عمومی می‌دانند و معتقدند اجرای آن می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌های خانوار، به کاهش ترافیک و آلودگی هوا نیز کمک کند. در مقابل اما برخی دیگر معتقدند اجرای چنین طرحی بدون پشتوانه مالی و مطالعات کارشناسی دقیق، نه تنها کمکی به بهبود وضعیت حمل‌ونقل عمومی نخواهد کرد بلکه ممکن است فشار سنگینی را به بودجه شهری تحمیل کرده و حتی کیفیت خدمات‌رسانی را کاهش دهد.

 محمدخانی سخنگوی شورای شهر تهران در تشریح جزئیات مطرح شدن این پیشنهاد اعلام کرد که این موضوع پیش‌تر نیز از سوی برخی اعضای شورا مطرح شده بود اما به دلایل مختلف به مرحله اجرا نرسید. وی توضیح داد که این پیشنهاد در ابتدا از سوی آقای سروری نایب رئیس شورای شهر در سال 1402 مطرح و در سال 1403 هم در صحن شورای شهر از سوی وی مطرح شد که در آن مقطع زمانی به دلایلی از طرح این موضوع و اصرار بر آن صرف‌نظر شد، اما این طرح مجدد در بهمن‌ماه سال گذشته عنوان و این عضو شورا پیشنهاد خود را به شهردار تهران و مدیریت شهرداری مطرح و شهرداری نیز در مرحله اول از این طرح استقبال کرد.

به گفته وی، یکی از نگاه‌هایی که در بررسی این موضوع وجود دارد این است که رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی تنها شامل گروه مشخصی از شهروندان شود؛ یعنی شهروندانی که نسبت به پرداخت عوارض و حقوق شهری خود خوش‌حساب بوده‌اند.

شهرداری تهران: موافقیم؛ شهروندان خوش‌حساب در اولویت!

محمدخانی افزود: یکی از نگاه‌هایی که در بررسی این موضوع وجود دارد این است که این مدل را برای افرادی قرار دهیم که حقوق شهر را پرداخت کرده‌اند. یعنی برای شهروندان خوش‌حسابی که عوارض شهری را پرداخت کرده‌اند، شامل آن‌ها شود؛ یعنی برای خودشان و خانواده‌شان، در ازای پرداخت حقوق شهر و انجام تکالیف‌شان در قبال شهر از جمله عوارض پسماند، نوسازی و سایر عوارض. می‌توان این امکان را به عنوان یک حق طبیعی برای آن‌ها در نظر گرفت تا در ازای پرداخت حقوق شهروندی، از خدمات شهری از جمله حمل‌ونقل به صورت رایگان استفاده کنند.

وی همچنین تأکید کرد که در جریان مطالعات اولیه، این احتمال نیز مطرح شده که این طرح به صورت عمومی و برای تمام شهروندان اجرا شود. 

محمدخانی با اشاره به نگاه حمایتی مدیریت شهری نسبت به این طرح افزود: این پیشنهاد باید در صحن شورا مطرح شود و شهرداری تهران با توجه به مطالعات انجام‌شده با آن موافق است و از آن حمایت می‌کند؛ در این شرایط که مردم نشان داده‌اند همه داشته‌های خود را پای کار کشور می‌گذارند، وظیفه ماست اقداماتی در شأن آن‌ها انجام دهیم. همچنین این طرح مستقیماً اقشار پایین‌دست را هدف قرار می‌دهد و با رویکرد عدالت در مدیریت شهری همخوانی دارد.

صرفه‌جویی روزانه 3میلیون لیتر بنزین در تهران؟

حجت‌الاسلام آقامیری عضو شورای شهر تهران نیز در این زمینه با بیان اینکه طرح رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی (مترو و اتوبوسرانی) دو سال پیش مطرح شد و در آن زمان در حال بررسی‌های کارشناسی بود، گفت: در جریان جنگ 40 روزه، ما به‌صورت عملی مترو و خطوط اتوبوسرانی تندرو (BRT) را رایگان کردیم که تجربه بسیار موفقی محسوب می‌شد.

وی ادامه داد: طبق گزارش وزارت نفت، اجرای این طرح به صرفه‌جویی حدود 3 میلیون لیتر بنزین در روز منجر شد. ما با چند هدف مشخص به‌دنبال ارائه این طرح به صحن شورای شهر و کسب موافقت اکثریت اعضا هستیم. در حال حاضر، ظرفیت ناوگان مترو حدود 3 میلیون نفر است، در حالی که در شرایط فعلی، حدود 1.5 میلیون نفر از این شبکه استفاده می‌کنند.

عضو شورای شهر تهران ادامه داد: در صورت رایگان‌سازی، پیش‌بینی می‌شود میزان استفاده از مترو به ظرفیت کامل (3 میلیون نفر) برسد که این امر منجر به کاهش چشمگیر استفاده از خودروهای شخصی، کاهش مصرف سوخت و در نهایت کاهش آلودگی هوا خواهد شد. در واقع، با اجرای این طرح می‌توان به چندین هدف مهم به‌صورت همزمان دست یافت. از سوی دیگر، هزینه‌ای که شهرداری برای اجرای این طرح متحمل می‌شود، در مقایسه با دستاوردهای آن (کاهش ترافیک، کاهش مصرف بنزین و بهبود کیفیت هوا) بسیار ناچیز است. علاوه بر این، در شرایط تورم فعلی، این اقدام می‌تواند کمکی مؤثر به اقشار آسیب‌پذیر باشد که بیشترین بهره‌برداران از ناوگان حمل‌ونقل عمومی هستند. با توجه به استقبال عمومی و تجربه موفق گذشته، ما این طرح را مجدداً به‌صورت کارشناسی تدوین کرده‌ایم و در جلسات آینده جهت بررسی و تصویب به صحن شورای شهر ارائه خواهیم داد.

مخالفان: فشار مالی زیادی به شهرداری وارد می‌شود

هرچند اصل این پیشنهاد در نگاه نخست اقدامی حمایتی و قابل توجه به نظر می‌رسد، اما برخی از کارشناسان شهری معتقدند اجرای چنین طرحی نیازمند بررسی‌های دقیق اقتصادی، اجتماعی و حتی فرهنگی است. در شرایطی که بخش قابل توجهی از هزینه‌های اداره مترو و اتوبوسرانی از طریق شهرداری تأمین می‌شود، حذف کامل درآمد حاصل از فروش بلیت می‌تواند فشار مضاعفی را بر منابع مالی مدیریت شهری وارد کند.

در حال حاضر هزینه استفاده از مترو و اتوبوس در تهران در مقایسه با بسیاری از کشورهای دنیا بسیار پایین‌تر است و بخش عمده هزینه واقعی سفر توسط دولت و شهرداری پرداخت می‌شود. طبق برآوردها، شهروندان تنها بخشی از هزینه واقعی سفر را پرداخت می‌کنند و مابقی از محل بودجه عمومی تأمین می‌شود. با این وجود، همین درآمد محدود نیز سهم قابل توجهی در تأمین هزینه‌های جاری ناوگان حمل‌ونقل عمومی دارد.

 بر اساس آمارهای موجود، روزانه حدود یک میلیون و 200 هزار نفر از متروی تهران استفاده می‌کنند و اگر حداقل قیمت بلیت یعنی 7300 تومان را ملاک قرار دهیم، روزانه بیش از 8 میلیارد تومان درآمد تنها از محل فروش بلیت مترو حاصل می‌شود. این رقم در کنار درآمد اتوبوسرانی، بخش مهمی از هزینه‌های جاری حمل‌ونقل عمومی را پوشش می‌دهد و حذف آن به معنای ایجاد بار مالی سنگین برای شهرداری خواهد بود؛ بار مالی‌ای که در نهایت یا باید از محل بودجه عمومی جبران شود یا از طریق افزایش سایر عوارض و درآمدهای شهری تأمین گردد؛ مسئله‌ای که می‌تواند به شکل غیرمستقیم فشار بیشتری را به شهروندان وارد کند. 

تشکری هاشمی: این پیشنهاد تبعات مالی و غیرمالی زیادی دارد

در همین راستا، سیدجعفر تشکری هاشمی رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران از جمله افرادی است که نگاه انتقادی به این طرح دارد و معتقد است اجرای آن بدون پشتوانه کارشناسی می‌تواند تبعات متعددی برای شهر به همراه داشته باشد.

تشکری هاشمی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار کرد: به نظر من این موضوع فاقد پشتوانه فنی، اقتصادی، اجرایی و عملیاتی است و اشکالات زیادی به همراه دارد. البته همه ما علاقه‌مندیم خدمات شهری برای مردم ارزان‌تر باشد و فشار کمتری به اقشار متوسط و ضعیف وارد شود، اما باید واقعیت‌های اقتصادی را هم در نظر گرفت.

وی ادامه داد: در حال حاضر کمتر از 10 درصد هزینه واقعی حمل‌ونقل عمومی از شهروندان دریافت می‌شود و برای گروه‌های حمایتی نیز بلیت رایگان یا تخفیف‌های ویژه در نظر گرفته شده است. بنابراین حمایت از اقشار هدف هم‌اکنون در سامانه حمل‌ونقل عمومی وجود دارد.

رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران همچنین درباره پیامدهای احتمالی اجرای این طرح هشدار داد و گفت: رایگان شدن دائمی مترو و اتوبوس می‌تواند منجر به افزایش سفرهای غیرضروری، ایجاد ازدحام، و حضور بیشتر دستفروشان شود. مردم از شورای شهر و شهرداری انتظار ندارند که رقم پنج یا هفت هزار تومان دریافت شود یا نشود؛ مطالبه اصلی شهروندان کاهش فاصله حرکت قطارها و اتوبوس‌ها، کاهش زمان انتظار و ارتقای کیفیت ناوگان حمل‌ونقل عمومی است.

کاهش روزانه حدود 10 میلیارد تومان از درآمد شهرداری

وی تصریح کرد: اگر قرار است مردم استفاده از حمل‌ونقل عمومی را انتخاب کنند، این انتخاب باید به دلیل نظم، کیفیت خدمات و کاهش تأخیرها باشد، نه صرفاً رایگان بودن.

تشکری هاشمی درباره هزینه‌های اجرای این طرح نیز توضیح داد: روزانه حدود 10میلیارد تومان درآمد در بخش مترو و اتوبوسرانی از محل رایگان شدن بلیت‌ها از دست می‌رود و در نهایت این هزینه باید از محل دیگری تأمین شود.در زمان شرایط بحرانی و روزهای جنگی، رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی تا حدی قابل توجیه بود؛ زیرا ممکن بود مردم برای تهیه بلیت یا استفاده از کارت‌های بانکی با مشکل مواجه شوند، اما اکنون شرایط به وضعیت عادی بازگشته و ادامه این روند به صورت موقت هم ضرورتی ندارد.

رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران همچنین درباره آمار استفاده از ناوگان حمل‌ونقل عمومی اظهار کرد: در حال حاضر روزانه حدود یک میلیون و 300 هزار نفر از حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌کنند و با بازگشت کامل شرایط عادی، این تعداد می‌تواند به حدود یک‌ونیم میلیون نفر برسد. در بخش مترو و اتوبوس، روزانه نزدیک به 10 میلیارد تومان درآمد از محل فروش بلیت حاصل می‌شود و حذف این درآمد به معنای تحمیل هزینه به بخش‌های دیگر مدیریت شهری یا مردم خواهد بود.

با وجود این انتقادها، همچنان برخی مدیران شهری و کارشناسان حوزه اجتماعی معتقدند رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی می‌تواند در بلندمدت آثار مثبتی بر کاهش استفاده از خودروهای شخصی، کاهش آلودگی هوا و حتی ارتقای عدالت اجتماعی داشته باشد.

در عین حال شنیده های خبرنگار تسنیم، حاکی از این است که پیشنهادی در دولت مطرح است تا در صورت افزایش نرخ بنزین آزاد، تردد با مترو و اتوبوس در تهران رایگان شود و هزینه آن از محل افزایش قیمت سوخت به شهرداری تهران پرداخت شود.

با این حال، تحقق این اهداف نیازمند فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، توسعه ناوگان، افزایش ظرفیت مترو و اتوبوس و تأمین منابع مالی پایدار است؛ در غیر این صورت، رایگان شدن خدمات بدون ارتقای کیفیت می‌تواند به افزایش ازدحام، فرسودگی بیشتر ناوگان و نارضایتی عمومی منجر شود.

در مجموع، موضوع رایگان شدن دائمی مترو و اتوبوس در تهران همچنان در مرحله بررسی و بحث کارشناسی قرار دارد و برای رسیدن به تصمیم نهایی نیازمند مطالعات جامع‌تری است. اگرچه حمایت از اقشار ضعیف و کاهش هزینه‌های زندگی شهروندان اقدامی مثبت و ضروری محسوب می‌شود اما در صورت تحقق تصمیمات حمایتی دولت و همراهی جدی‌تر در تأمین هزینه‌های ناشی از حذف بهای بلیت، می‌توان امیدوار بود که ایده رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی در تهران از یک پیشنهاد پرحاشیه و دور از ذهن، به طرحی قابل اجرا و اثرگذار تبدیل شود. به‌ویژه اگر همزمان با این تصمیم، توسعه ناوگان مترو و اتوبوس، افزایش تعداد قطارها و اتوبوس‌ها، کاهش سرفاصله حرکت ناوگان و ارتقای کیفیت خدمات نیز با سرعت بیشتری دنبال شود، تهران می‌تواند به الگویی متفاوت در حوزه حمل‌ونقل عمومی شهری تبدیل شود؛ الگویی که نه‌تنها به کاهش هزینه‌های زندگی شهروندان کمک می‌کند، بلکه می‌تواند سهم قابل توجهی در کاهش ترافیک، صرفه‌جویی مصرف سوخت و بهبود کیفیت هوای پایتخت داشته باشد.

تجربه روزهای اخیر نیز نشان داد هر زمان زیرساخت و اراده مدیریتی در کنار هم قرار گیرد، استقبال شهروندان از حمل‌ونقل عمومی به شکل محسوسی افزایش پیدا می‌کند. از همین رو، اگر منابع مالی پایدار برای جبران درآمد حذف بلیت‌ها پیش‌بینی شود و نگاه مدیریت شهری و دولت از اقدامات مقطعی به سمت یک برنامه بلندمدت و پایدار حرکت کند، شاید بتوان گفت رویای تردد رایگان با مترو و اتوبوس در کلانشهری مانند تهران، دیگر یک ایده غیرقابل دسترس نخواهد بود؛ بلکه طرحی است که با تصمیم‌گیری دقیق، توسعه زیرساخت‌ها و حمایت مستمر، قابلیت اجرایی شدن دارد.

انتهای پیام/