قیمت نفت به چه عددی خواهد رسید؟

در شش تا هفت ماه گذشته، قیمت نفت عمدتا تحت تاثیر ریسک‌های ژئوپلیتیکی نوسان می‌کرد و فعالان بازار میان بیم از اختلال عرضه و امید به بازگشت ثبات در حرکت بودند. آنچه امروز رخ داده، گذار از ریسک ذهنی به کمبود عینی است. بازار هم‌اکنون با کمبود نفت فیزیکی مواجه است و این کمبود مستقیما به کاهش شدید صادرات پس از جنگ ایران و آمریکا مربوط می‌شود. در این میان، قطع صادرات عربستان سعودی در ماه گذشته در دریای سرخ نقش تعیین‌کننده‌ای داشته و شکاف عرضه را به‌طور محسوسی عمیق‌تر کرده است. همزمانی این افت عرضه با بازگشت تقاضا، فشار صعودی بر قیمت را تشدید کرده است.

در سمت تقاضا، رفتار چین تصویر روشنی از تغییر توازن بازار ارائه می‌دهد. چین پس از جنگ، واردات نفت خام خود را تقریبا به نصف کاهش داده و به حدود پنج تا پنج و نیم میلیون بشکه در روز رسانده بود. اما از ماه جولای روند افزایش واردات آغاز شد و در ماه آگوست مصرف نفت این کشور تقریبا به هشتاد درصد سطح پیش از جنگ بازگشت. این بازگشت پرشتاب، افق تقاضا را به‌طور مشخص صعودی کرده و در کنار کاهش عرضه نفت خام، عامل اصلی افزایش قیمت به شمار می‌رود. به این ترتیب، بازار همزمان از دو سو تحت فشار است و همین همزمانی، تثبیت قیمت بالای صد دلار را توضیح می‌دهد.

در ارزیابی چشم‌انداز آینده، وضعیت ذخایر استراتژیک آمریکا و چین به‌عنوان عامل تعیین‌کننده دیگری مطرح است که باید بسیار جدی تلقی شود. پیش از جنگ، چین حدود یک میلیارد و چهارصد میلیون بشکه ذخیره استراتژیک در اختیار داشت که تقریبا سه برابر ذخایر استراتژیک آمریکا بود. هر دو کشور در دوره بحران از این ذخایر برای آرام‌سازی بازار استفاده کردند. اکنون چین می‌کوشد اتکای خود را به ذخایر استراتژیک کاهش دهد و این تلاش با تحرکات دیپلماتیک پکن برای کاهش تنش در منطقه همراه خواهد بود. با این حال، ذخایر استراتژیک آمریکا نیز امروز در وضعیت مطلوبی قرار ندارد و فرسایش توان جبرانی هر دو قدرت، افق آینده نفت را تیره‌تر می‌کند. وقتی ابزار مهار اضطراری بازار تضعیف شود، هر شوک تازه عرضه می‌تواند اثر قیمتی بزرگ‌تری بر جای بگذارد.

با وجود این فضای تیره، دکتر رحمت دستیابی نفت به اعدادی مانند صد و چهل دلار را در آینده نزدیک محتمل نمی‌داند. چنین سطحی که گاه در محافل نفتی مطرح می‌شود، فعلا کمی دور از انتظار ارزیابی می‌شود. اما این به معنای پایان ریسک صعودی نیست. گسترش تنش‌ها به‌ویژه در حوزه روسیه می‌تواند معادله را تغییر دهد. اگر میانجیگری ترامپ در حوزه تهدیدات انرژی مرتبط با روسیه ادامه پیدا نکند و بحران از بخش نفت خام به‌طور کامل به بخش فرآورده‌های پالایشی مانند دیزل و بنزین سرایت کند، زمینه برای حرکت قیمت به سطوح بالاتر فراهم خواهد شد. در واقع، پیوند بحران نفت خام با بحران فرآورده، حلقه‌ای است که می‌تواند جهش بعدی را رقم بزند.

جمع‌بندی ارزیابی دکتر رحمت این است که تثبیت برنت بالای صد دلار حاصل ترکیب کمبود فیزیکی ناشی از جنگ ایران و آمریکا و توقف صادرات عربستان در دریای سرخ با بازگشت قدرتمند تقاضای چین و تضعیف ذخایر استراتژیک آمریکاست و هرچند سقف صد و چهل دلار فعلا در دسترس به نظر نمی‌رسد، تداوم تنش در روسیه و تعمیق بحران فرآورده می‌تواند بازار را به سطوح بالاتر سوق دهد.